Phân tích phong cách nghệ thuật là việc đội ngũ chúng tôi làm khá thường xuyên khi cùng các bạn họa sĩ trẻ rà soát tác phẩm. Rất nhiều bạn nhắn hỏi vì sao tranh của mình vẫn thiếu chất riêng, trong khi kỹ thuật đã khá vững. Khi ngồi lại xem từng bộ tranh, chúng tôi thường thấy nguyên nhân nằm ở chỗ người vẽ chưa bao giờ dừng lại nhìn tác phẩm của mình một cách có hệ thống. Bài viết này ghi lại cách chúng tôi vẫn hướng dẫn học viên đi tìm dấu ấn cá nhân, từ những việc rất nhỏ như quan sát bố cục cho đến việc xây dựng một portfolio đủ rõ ràng để người khác nhận ra bạn.
Phân tích phong cách nghệ thuật là gì và vì sao cần làm
Phong cách không phải một công thức đóng khung. Nó là tổng hòa của cách bạn chọn màu, cách sắp chủ thể trong khung hình, nét vẽ mềm hay dứt khoát, và những đề tài bạn cứ quay về mãi. Khi nói đến phân tích phong cách nghệ thuật, chúng tôi không muốn bạn tự dán nhãn mình vào một trường phái nào đó. Điều chúng tôi tìm là những lựa chọn lặp đi lặp lại, để bạn biết mình đang mạnh ở đâu và còn chỗ nào cần mài giũa thêm.
Người mới cầm cọ thường vẽ theo cảm xúc, không để ý mình đang lặp lại thói quen nào. Điều đó hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu định đi đường dài với nghệ thuật, sớm muộn bạn cũng cần dừng lại, đặt một loạt tác phẩm cũ cạnh nhau và tự hỏi mình thực sự bị cuốn vào điều gì nhất.
Bắt đầu từ việc quan sát các yếu tố thị giác cụ thể
Chúng tôi thường khuyên học viên tách tác phẩm thành từng lớp để xem, thay vì nhìn tổng thể rồi đưa ra cảm nhận chung chung. Cách làm này khiến việc đánh giá bớt mơ hồ đi rất nhiều. Bạn có thể lấy khoảng mười đến hai mươi tác phẩm gần nhất và ghi lại vài điểm sau cho từng bức.
Về bố cục, hãy xem chủ thể thường nằm ở giữa hay lệch về một góc, và bạn có thích khoảng trống rộng hay lấp đầy mọi ngóc ngách. Về màu sắc, bảng màu của bạn trầm hay tươi, và có những tông nào xuất hiện lặp lại qua nhiều bức khác nhau. Về đường nét, bạn vẽ dứt khoát hay mềm, để nét run tự nhiên hay kiểm soát chặt chẽ. Cuối cùng là chất liệu và kỹ thuật: bạn đã gắn bó với một chất liệu nhất định, hay vẫn đang thử hết loại này đến loại khác?
Khi liệt kê xong, bạn sẽ bắt đầu thấy những điểm chung vang lên đều đặn. Đó chính là các mảnh ghép đầu tiên của phong cách cá nhân, và chúng thường xuất hiện rõ hơn bạn tưởng.
Nhìn phong cách qua chủ đề, không chỉ qua kỹ thuật
Ngoài màu sắc và bố cục, chúng tôi còn để ý một lớp ít người nghĩ tới: đề tài bạn hay chọn. Có bạn cứ vẽ đi vẽ lại biển, có bạn lại bị níu bởi những khung cửa cũ hay gương mặt người lạ trên phố. Những đề tài lặp lại này thường phản ánh điều bạn thật sự quan tâm trong đời sống, chứ không hoàn toàn ngẫu nhiên.
Khi ghép đề tài lặp lại với cách xử lý màu và nét riêng, bạn sẽ có một bức chân dung khá đầy đủ về phong cách của mình. Nhiều học viên của chúng tôi từng rất bất ngờ khi nhận ra suốt vài năm qua họ vẫn đang kể cùng một câu chuyện, chỉ là đổi hình thức thể hiện.
Học từ nghệ sĩ mình yêu thích nhưng đừng sao chép
Có một bạn học viên rất mê tranh của các họa sĩ trường phái biểu hiện. Bạn ấy vẽ giống đến mức gần như chép lại bút pháp của thần tượng. Vấn đề là khi bỏ chữ ký đi, gần như không ai nhận ra tranh của bạn ấy nữa.
Chúng tôi gợi ý một bài tập nhỏ: chọn ba họa sĩ yêu thích, ghi lại chính xác điều gì ở mỗi người khiến mình rung động, rồi tách phần kỹ thuật ra khỏi phần cảm xúc. Khi làm xong, bạn ấy nhận ra mình không thật sự mê bút pháp, mà mê cách họ kể chuyện bằng ánh sáng. Từ đó bạn giữ lại cách xử lý ánh sáng và đặt nó vào bố cục cùng đề tài của riêng mình. Chỉ vài tháng sau, tranh đã khác hẳn, và người xem nhận ra tác phẩm ngay cả khi không thấy chữ ký.
Học hỏi từ người khác vẫn rất cần, miễn là bạn biết mình học điều gì, thay vì sao chép nguyên khối.
Ghi chép để thấy phong cách thay đổi theo thời gian
Phong cách không đứng yên. Nó đổi theo thời gian, theo tâm trạng, và theo cả những gì bạn tiếp xúc mỗi ngày. Vì vậy phân tích một lần rồi thôi là chưa đủ.
Chúng tôi hay gợi ý mọi người giữ một cuốn sổ hoặc một thư mục riêng, lưu ảnh tác phẩm theo từng giai đoạn kèm vài dòng ghi chú về cảm xúc lúc vẽ. Sau sáu tháng hay một năm, mở lại và so sánh sẽ cho bạn những phát hiện thú vị. Có người nhận ra mình đã bỏ một thói quen vẽ từ lúc nào không hay, có người lại thấy một chi tiết nhỏ xuất hiện xuyên suốt mà chính mình chưa từng để ý.
Việc này còn giúp bạn tự tin hơn khi ai đó hỏi phong cách của bạn là gì. Thay vì trả lời chung chung, bạn có thể chỉ vào những bằng chứng cụ thể từ chính quá trình sáng tác của mình.
Những nhầm lẫn thường gặp khi đi tìm phong cách riêng
Chúng tôi thấy lặp đi lặp lại vài sai lầm ở những bạn mới bắt đầu. Đầu tiên là nhầm phong cách với trào lưu đang thịnh trên mạng xã hội, vẽ theo hiệu ứng nhất thời rồi bỏ ngang khi trào lưu qua đi. Thứ hai là nhồi quá nhiều ảnh hưởng cùng lúc, khiến tác phẩm rối và thiếu nhất quán.
Sai lầm thứ ba là vội kết luận về phong cách chỉ sau vài bức tranh. Phong cách thường cần vài chục tác phẩm mới lộ diện rõ ràng. Chúng tôi khuyên nên kiên nhẫn quan sát trước khi đưa ra bất kỳ nhận định nào chắc chắn.
Đưa phong cách đã tìm được ra với người xem
Khi đã hiểu phong cách của mình, bước tiếp theo là đưa nó đến đúng người xem. Với nhiều họa sĩ và nhà thiết kế chúng tôi từng làm cùng, đây mới là phần thử thách thật sự.
Chúng tôi thường khuyên xây dựng một portfolio trực tuyến gọn gàng, nơi phong cách được thể hiện xuyên suốt từ bố cục trang đến cách sắp xếp hình ảnh. Nếu bạn muốn có nơi trưng bày và bán tranh bài bản thay vì đăng rải rác trên mạng xã hội, có thể tham khảo thiết kế website bán tác phẩm nghệ thuật trực tuyến. Một số bạn trong cộng đồng của chúng tôi lại chọn nền tảng linh hoạt hơn, và họ bắt đầu từ việc tìm hiểu xây dựng website bằng mã nguồn Joomla, vì cách này dễ tùy biến giao diện theo đúng chất riêng.
Website đẹp mà không ai tìm thấy thì vẫn chưa đủ. Lúc này kiến thức về dịch vụ SEO trở nên hữu ích, giúp portfolio xuất hiện đúng lúc trước những người đang tìm kiếm phong cách giống thứ bạn theo đuổi. Chúng tôi từng gặp nhiều tác phẩm rất chất lượng nhưng gần như vô hình trên mạng, chỉ vì không ai chủ động đưa chúng đến trước mắt người xem.
Khi phong cách chưa rõ, đừng vội nản
Có những giai đoạn bạn sẽ thấy mỗi bức vẽ mỗi kiểu, chẳng có sợi dây nào nối chúng lại. Đội ngũ chúng tôi từng trải qua điều đó khi thử nhiều hướng minh họa khác nhau cho chính website của mình. Có những tuần, bản phác thảo nào cũng xa lạ với nhau.
Thế nhưng khi gom lại theo tháng hay theo quý, chúng tôi vẫn nhìn thấy vài sợi chỉ đỏ xuyên suốt, dù lúc vẽ không hề cố ý tạo ra chúng. Phong cách đôi khi hình thành từ vô thức trước, rồi mới được gọi tên bằng lý trí sau. Nếu bạn đang ở giai đoạn mông lung, có thể đó chỉ là bước đệm cần thiết trước khi mọi thứ rõ ràng hơn.
Nhìn lại những gì vừa chia sẻ, phân tích phong cách nghệ thuật thực chất là một hành trình quan sát chính mình một cách kiên nhẫn. Nó không đến sau một buổi chiều ngồi vẽ, mà đến sau rất nhiều lần bạn dừng lại, so sánh và dám thừa nhận cả những điều chưa ưng ý ở tác phẩm cũ. Đội ngũ chúng tôi tin rằng ai cũng có một dấu ấn riêng đang chờ được gọi tên, chỉ là đôi khi nó bị che khuất bởi thói quen bắt chước hoặc sự vội vàng muốn hoàn thiện ngay lập tức.
Nếu bạn còn loay hoay chưa biết phong cách của mình là gì, hãy thử dành một buổi tối, mở lại những bức tranh cũ và nhìn chúng bằng ánh mắt của người quan sát thay vì người đã vẽ ra chúng. Rất có thể bạn sẽ ngạc nhiên với điều mình tìm thấy.
